Heel wat avant-gardestromingen hebben een vertrekpunt of een aanwezigheid gehad aan de Belgische kust. Tal van kunstenaars voelden zich aangetrokken door het noorderlicht aan zee. Enkelen onder hen werden geboren aan de kust, verbleven er tijdelijk of bleven er wonen. James Ensor was een van hen. Met zijn geboorte zag ook de avant-gardekunst een nieuw begin. Ensor leverde namelijk een belangrijke bijdrage aan de avant-garde van de kunst in eigen land en daarbuiten.

Het licht van de zee en de verbeelding van de vrijheid leidden tot nieuwe inzichten en een gevoel van revolte in het werk van Ensor. De voorhoede van nieuwe inzichten kreeg gestalte in zijn werk De Intocht van Christus te Brussel (1888). Met de fanfare en de tamboer-majoor voorop verbeeldde Ensor de intocht van zijn avant-gardekunst in Brussel.

In Ensor en de avant-gardes aan zee wordt Ensor omringd door een uitgelezen selectie kunstenaars die een leidende rol hebben gespeeld in de evolutie van de kunstgeschiedenis, van realisme tot surrealisme over symbolisme en expressionisme naar Cobra. De afgebeelde werken onder meer van Léon Spilliaert, Constant Permeke, Paul Delvaux, René Magritte, Auguste Daumier, Edvard Munch, Vincent Van Gogh, Giorgio De Chirico, Salvador Dalí, Asger Jorn, Pierre Alechinsky en Max Ernst zijn van hoogstaande kwaliteit en komen uit belangrijke openbare en privécollecties uit de hele wereld.